Instytut Kościuszki na zlecenie Urzędu Miasta Krakowa, przeprowadził w okresie od września do grudnia 2008 r. badania socjologiczne zmierzające w kierunku zdiagnozowania narastającej liczby przypadków zagrożeń życia i zdrowia mieszkańców Krakowa w związku ze zjawiskiem nielegalnego poboru energii – czyli gazu oraz prądu (tzw. NPE). Badania miały na celu ustalenie podstawowych okoliczności determinujących zjawisko NPE, okoliczności leżących zarówno po stronie instytucji zajmujących się dystrybucją energii jak i po stronie prywatnych oraz instytucjonalnych użytkowników energii.
Pobierz „Raport z przeprowadzonych badań socjologicznych zmierzających w
kierunku zdiagnozowania narastającej liczby przypadków zagrożeń życia i
zdrowia mieszkańców Krakowa w związku ze zjawiskiem nielegalnego
poboru energii – czyli prądu i gazu.”
Badania pomogły także ustalić wzory percepcji zjawiska NPE w
społeczności Krakowa oraz pośród przedstawicieli instytucji
dystrybuujących gaz i prąd, wreszcie – wśród przedstawicieli instytucji
kontrolnych i sankcjonujących (sądy, policja, straż pożarna).
Przedstawiciele wszystkich wymienionych podmiotów mają na co dzień do
czynienia z wyżej nadmienionym problemem. Jednocześnie każda z
wymienionych instytucji determinuje nieco odmienny ogląd zjawiska.
Wszystkie zebrane punkty widzenia i opinie będą stanowiły mocną
podstawę do organizacji akcji w kierunku przeciwdziałania zjawisku
nielegalnego poboru energii w całej Polsce.
Proces badawczy prowadzący do rozpoznania problemu NPE (nielegalnego poboru energii) składał się, zgodnie z uprzednio przyjętą koncepcją, z trzech etapów. W pierwszej kolejności poddano analizie…
a) dane zastane
…zebrane dzięki uprzejmości przedstawicieli Sekcji Kontroli Poboru Gazu Karpackiej Spółki Gazownictwa, Wydziału Inspekcji Energetycznej ENION – operatora systemu dystrybucyjnego prądu w Krakowie i okolicach, Komendy Miejskiej Policji i Komendy Miejskiej Państwowej Straży Pożarnej w Krakowie, oraz Sądu Rejonowego w Krakowie. Pozwoliły one na sformułowanie ogólnego wyobrażenia na temat skali problemu NPE w Krakowie.
Z badań zastanych wynika, między innymi, że w latach 2006 – 2007 wykrywano średnio 46 przypadków nielegalnego poboru gazu rocznie, przy wykrywalności średnio 560 przypadków nielegalnego poboru prądu w analogicznym przedziale czasowym. Analiza danych zastanych stanowiła jednak jedynie punkt wyjścia do właściwych badań socjologicznych prowadzonych dwoma podstawowymi torami. Badacze poddali bowiem analizie:
b) Wzory postrzegania problemu NPE przez przedstawicieli instytucji
c) Wzory postrzegania problemu NPE przez mieszkańców miasta Krakowa.
Dzięki dwutorowości badań, uzupełnionych o analizę danych zastanych, badacze zarysowali szeroką perspektywę oglądu problemu NPE (omówioną szczegółowo w raporcie) zyskując możliwość konfrontacji punktów widzenia przedstawicieli poszczególnych instytucji z punktami widzenia laików (mieszkańców Krakowa), którzy odnosili się do problemu NPE z prywatnego i osobistego, nie zaś zawodowego punktu widzenia.
W badaniach wykorzystano dwie techniki badawcze:
a) Indywidualny Wywiad Pogłębiony – zastosowany do analizy postaw i przekonań mieszkańców Krakowa. Technika ta pozwala na prowadzenie rozmowy z respondentem w sposób dla niego niekrępujący co znacząco podnosi wartość poznawczą rezultatów badań, zwłaszcza w sytuacji konieczności omawiania problemu budzącego emocje, takiego jak problem NPE.
b) Zogniskowany Wywiad Grupowy – zastosowany do analizy postaw i przekonań przedstawicieli wymienionych instytucji. Z uwagi na ich zawodową, nie zaś prywatną optykę widzenia problemu NPE, która miała zostać wyeksponowana w badaniach, badacze zdecydowali się na zastosowanie techniki umożliwiającej konfrontowanie przedstawicieli różnych instytucji. Pozwoliło to na ich wzajemną stymulację poznawczą i zapewniło wysoki poziom dynamiki dyskusji na temat NPE – z korzyścią dla rezultatów badań.
Wywiady indywidualne zostały przeprowadzone z 91 respondentami, co daje 5 osób na każdą dzielnicę. W grupie badanych znalazło się 51 kobiet i 40 mężczyzn. Z ogólnej puli respondentów 23 osoby to respondenci poniżej 30 roku życia, 33 osoby mieszczą się w przedziale wiekowym między 31 a 50 rokiem życia, zaś 35 osób należy to do kategorii powyżej 50 roku życia. 11 respondentów to osoby legitymujące się wykształceniem podstawowym, 45 osób – średnim, zaś 29 osób – wyższym. W spotkaniach grup fokusowych wzięło udział, łącznie – 38 osób, średnio – cztery osoby na spotkanie. Pośród uczestników znalazły się, odpowiednio: 1 osoba z Państwowej Straży Pożarnej, 2 osoby z Zarządu Budynków Komunalnych, 5 osób z Wydziału Inspekcji Energetycznej ENION, 8 osób z krakowskiej Straży miejskiej, 9 osób z Sekcji Kontroli Poboru Gazu Karpackiej Spółki Gazownictwa w Krakowie, oraz 13 osób z Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej.
Z wywiadów indywidualnych (z mieszkańcami Krakowa) wynika, między innymi, zaskakująco wysoki poziom orientacji przeciętnego mieszkańca Krakowa w dziedzinie NPE. Jak się okazało, większość respondentów miała bezpośrednią lub pośrednią styczność z problemem, co daje do myślenia biorąc pod uwagę odnotowaną liczbę wykrytych przypadków NPE. Ich – mieszkańców – wiedza na temat NPE jest szeroka zarówno w wymiarze technicznym (sposoby realizacji NPE), społecznym (kto podejmuje się NPE) jak i motywacyjnym (dlaczego ludzie decydują się na NPE), choć nie zawsze „wiedza” owa odpowiada rzeczywistości.
Mieszkańcy wiedzą sporo na temat konkretnych przypadków NPE, okazują się jednak mniej doinformowani w innym, przekrojowym i poglądowym wymiarze wiedzy na temat NPE. Część uważa – przykładowo – że skala NPE zdecydowanie maleje, część zaś, że zdecydowanie rośnie. Część respondentów interpretuje problem NPE w kategoriach kradzieży i przestępstwa, inni zaś ujmują problem jako fenomen socjalny, związany z trudnymi warunkami życia wielu mieszkańców miasta oraz – z drugiej strony – ze strategią charakterystycznego dla Polaków życiowego kombinowania. Przyczyny leżące u podstaw NPE tkwią, zdaniem mieszkańców, w niedostatecznie sprawnym systemie kontroli, ale także w mentalności Polaków, ich skłonności do szukania luk w systemie. Reagować winni, twierdzą respondenci, przede wszystkim przedstawiciele instytucji odpowiedzialnych za przesył energii. Niewielka liczba mieszkańców dostrzegała swą współodpowiedzialność w wymiarze kontroli i ograniczania skali NPE. Mieszkańcy zgodnie wskazują natomiast na fakt, że za konkretnymi czynami związanymi z NPE stoją zarówno biedni, jak i bogaci mieszkańcy miasta, zarówno mniej, jak i bardziej wykształceni. W tym względzie problem NPE nie wydaje się być – wbrew potocznie rozpowszechnionym opiniom – kwestią dotyczącą środowisk biednych i dotkniętych rozmaitymi formami patologii społecznej. Warto podkreślić, że wielu respondentów ma dość łagodny stosunek do sprawców NPE. Rozgrzeszając ich wskazują na uwarunkowania kradzieży energii związane ze stanem wyższej konieczności – zapewnienia najbliższym pewnego minimum poziomu życia (mycie, ogrzewanie, ciepłe posiłki etc.).
Z wywiadów grupowych wynika jednoznacznie, że nie ma wyraźnych różnic w sposobach interpretowania zjawiska NPE przez przedstawicieli poszczególnych instytucji. Mimo różnic w wymiarze codziennych obowiązków pracowników, dość zgodnie interpretują oni problem NPE jako istotny ekonomicznie i społecznie, zauważając także, w większym stopniu niż mieszkańcy, zagrożenia dla życia i zdrowia tkwiące w aktach NPE.
Pod bardzo wieloma względami instytucjonalni uczestnicy badań reprezentowali podobne względem mieszkańców, zapatrywania na problem NPE. Oni również zauważali wysoce zróżnicowany profil społeczny osób zaangażowanych w NPE. Dało się także zauważyć różnice w sposobie interpretowania czynów związanych z NPE zależnie od tego kto i w jakich okolicznościach był w nie zaangażowany (bogaci i biedni).
Z wyżej lakonicznie zasygnalizowanych wyników badań (omówionych szerzej z raporcie) da się sformułować dwa podstawowe wnioski:
a) Mieszkańcy miasta Krakowa są niedostatecznie uświadomieni pod względem wielowymiarowości konsekwencji NPE. Problem traktują częstokroć jako odległy, ich nie dotyczący i wręcz abstrakcyjny, przy jednoczesnym znaczącym stopniu zaznajomienia z konkretnymi przypadkami NPE w ich najbliższym otoczeniu.
b) Przedstawiciele instytucji nie zawsze wprost wypowiadali, ale dość zgodnie sygnalizowali brak odpowiedniego systemu komunikacji międzyinstytucjonalnej oraz koordynacji działań w związku z problemem NPE, co może stanowić jedną z podstawowych przyczyn ograniczenia skuteczności działań przedstawicieli owych instytucji. Podkreślali także znaczenie barier technicznych i prawnych uniemożliwiających skuteczną walkę z NPE.
Rekomendacje idą zatem w kierunku zniesienia bądź ograniczenia barier prawnych i komunikacyjnych zmniejszających skuteczność działań instytucjonalnych oraz w kierunku akcji edukacyjnych kierowanych do mieszkańców miasta, których zadaniem byłoby zmienianie wzorów spostrzegania problemu NPE i uświadamianie złożoności konsekwencji konkretnych czynów związanych z NPE.
Korzyści z przygotowania raportu nt. NPE:
- wyniki badań ukazujące skalę NPE,
- wskazanie kluczowych przyczyn NPE,
- ukazanie skali niebezpieczeństwa dla zdrowia i życia mieszkańców związaną z NPE,
- wprowadzenie do dyskusji publicznej problemu NPE oraz przekazanie opinii publicznej strat wynikających z NPE na poziomie jednostkowym (w przeliczeniu na jednego obywatela),
- stworzenie podstaw do wdrożenia strategii zapobiegającej NPE,
- stworzenie wytycznych do akcji edukacyjnej podnoszącej poziom świadomości społecznej w zakresie
- przyzwolenia na zjawiska korupcyjne oraz pojmowanie własności prywatnej, wspólnej i publicznej,
- zaangażowanie do współpracy przy projekcie społecznym firm sprzedających nośniki oraz instytucji kontrolnych i sankcjonujacych.
|
